Ιστορία της Εκπαίδευσης στον Κολινδρό

Το 1850  κτίστηκε το πρώτο διδακτήριο  στον Κολινδρό, κοντά στο κτίριο της Επισκοπής, με τη γενναία χορηγία του Επισκόπου Βράτσης Αγαπίου (κολινδρινής καταγωγής Επίσκοπος Βράτσης Βουλγαρίας), στο χώρο που βρίσκεται σήμερα το 1^ο Δημοτικό Σχολείο.  Στην αίθουσα τελετών του σχολείου, βρίσκεται η προσωπογραφία του Επισκόπου με τη σημείωση: «ΑΓΑΠΙΟΣ ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ ΒΡΑΤΣΗΣ ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΤΟΥ 1850». Στο σχολείο αυτό φοιτούσαν αγόρια και κορίτσια μαζί.

Στα 1878 όμως, μετά την επανάσταση υπό τον Επίσκοπο Νικόλαο Λούση που πυρπόλησε την Επισκοπή, φαίνεται πως και το «σχολείο Βράτση», όπως το έλεγαν, έπαθε ανεπανόρθωτες ζημιές και η Κοινότητα αναγκάστηκε να στεγάσει τους μαθητές και τις μαθήτριες σ’ ένα διώροφο κτίριο, που ανήκε στην εκκλησιαστική περιουσία και βρισκόταν στην αυλή του Αγίου Γεωργίου, αφού το επισκεύασε και το επέκτεινε.

 

Το κτίριο του 1ου Δημοτικού   Σχολείου Κολινδρού στη θέση του οποίου είχε χτιστεί το   πρώτο  διδακτήριο

Δημοτικό τραγούδι - Η Μονή των Αγίων Πάντων

Δημοτικό  τραγούδι 

(η τελευταία αντίσταση των επαναστατημένων Ελλήνων στη Μονή των Αγίων Πάντων) 

                          Η Μονή των Αγίων Πάντων  όπως είναι σήμερα 

«Φλεβάρης δεν κουσούριασε και Μάρτης δεν εμπήκε

κι όλη η Βλαχιά συνάχθηκε να φέρει το Ρωμαίικο.

Στον Άγιο Πάντο βγήκανε ψηλά στο καραούλι

και στο Δεσπότη λέγανε και στο Δεσπότη λένε :

Δεσπότη -μ’, δος -μας δύναμη, δος- μας την ευλογία

τους Τούρκους να βαρέσουμε τ’ άγρια θηρία».

Το τέλος της επανάστασης του Λιτοχώρου και του Κολινδρού

 

Η θυσία των γυναικών στη  Μονή των Αγίων Πάντων

                                   Η παλιά  Μονή των Αγίων  Πάντων  

[...] Από την πλευρά των Τούρκων  ανέλαβε να καταπνίξει την επανάσταση ο Ασάφ Πασάς,  ο  οποίος αφού κατέλαβε τον Κολινδρό, κινήθηκε προς την Κατερίνη και κατευθυνόμενος νοτιότερα πυρπόλησε και λεηλάτησε το Λιτόχωρο.

    Τη νύχτα της 25ης /26ης  Φεβρουαρίου 1878 ο Επίσκοπος Νικόλαος Λούσης  έκαψε το κτίριο της Επισκοπής  στον Κολινδρό  και την επομένη οδήγησε τα γυναικόπαιδα του Κολινδρού και των άλλων χωριών στην Μονή των Αγίων  Πάντων (βρίσκεται  κοντά στη  Βεργίνα  και  στα Παλατίτσια Ημαθίας).

    Αργότερα, ο Ασάφ Πασάς, αφού ολοκλήρωσε την επιχείρηση καταστολής του επαναστατικού κινήματος στην Πιερία, στράφηκε εναντίον της Μονής των Αγίων Πάντων όπου κρύβονταν οι επαναστάτες του Κολινδρού και της ευρύτερης περιοχής. Η αντίσταση που προέβαλαν οι λιγοστοί άνδρες,  δεν ήταν αρκετή να σταματήσει την Τουρκική εκδίκηση. Γυναικόπαιδα συνελήφθησαν και αφού λεηλατήθηκαν αφέθηκαν αργότερα ελεύθερα, να επιστρέψουν στα χωριά τους. 

    Αλλά γύρω στο τελευταίο αυτό οχυρό  και καταφύγιο δύο και πλέον χιλιάδων γυναικόπαιδων, στο μοναστήρι των Αγίων Πάντων, γράφτηκε ο επίλογος της ανταρσίας, με μια πράξη αυτοθυσίας και ηρωισμού, που θυμίζει το αιώνιο Ζάλογγο. 

               Ο Σταυρός  στο χώρο της θυσίας των γυναικών  στην τοποθεσία "Γαλακτό"  

    Εφτά γυναίκες Βλάχων κτηνοτρόφων από το Σέλι Βερμίου, ρίχτηκαν σ’ ένα γκρεμό κοντά στο μοναστήρι των Αγίων  Πάντων, για να μην πέσουν στα χέρια των Τούρκων. Τα ονόματά τους, που καταγράφηκαν στο μνημείο ηρώων των Παλατιτσίων, είναι:

1) Κυράτσα Γκουδουβάνου,

2) Ελένη Τούλη,

3) Σάντα Τούλη,

4) Μαρία Μαρίτση,

5) Βαγγελιώ Μητριώνη,

6) Σούλα Μητριώνη, κόρη της προηγούμενης και

7) Αικατερίνη Νιώπα, σύζυγος του Μ. Νιώπα. Βρέθηκε νεκρή να κρατά το βυζανιάρικο αγοράκι της στην αγκαλιά της. Το παιδί αυτό που επέζησε της θυσίας, έζησε στη Βέροια  όπου υπάρχουν και απόγονοί του.

"Του Διαμαντή" - Δημοτικό τραγούδι

 

Του Διαμαντή

(Προτομή του  καπετάν Διαμαντή Νικολάου  μπροστά από το κτίριο της Τοπικής Κοινότητας Ρυακίων  Κολινδρού) 

Ένα πουλί ξεκίνησε μέσα από τη Βέροια.

-         Σαν πας πουλί μ’ στον Κολινδρό,

σαν βγεις κατά τη Φούντα,

χαμπέρ’ να πας στον Διαμαντή,

χαμπέρ’ να πας στον Ντίζια.

Απμπτουλουμπούδης έρχεται με χίλιους πεντακόσιους,

ζητάει κεφάλια κλέφτικα

κι απ’ τους τρανούς τους κλέφτες!

Κι ο Διαμαντής ’ποκρίθηκε και με θυμό του λέει:

-         Έλα πασιά μ’ στον Κολινδρό, κόπιασε να σε δούμε

να μετρηθούμ’ με πιθαμή απ’ το κεφάλι κάτω!

Γεια σου Διαμαντή Καλτέκη,

γεια σου Διαμαντή λεβέντη!  

 

(Το δημοτικό αυτό τραγούδι αναφέρεται πιθανόν στον καπετάν Διαμαντή Νικολάου ο οποίος γεννήθηκε το 1790 στα Ρυάκια Κολινδρού. Οι τελευταίοι  στίχοι που  αναφέρουν το επίθετο Καλτέκης  ίσως   προστέθηκαν  αργότερα.  Ο Διαμαντής Νικολάου  δεν συμπεραίνεται πουθενά ιστορικά  πως έχει σχέση με το  επίθετο Καλτέκης  και πιθανόν λανθασμένα να αναφέρεται στην "Ιστορία του Κολινδρού" της  Κλεοπάτρας Πολύζου - Μαμέλη).   

Η εκπαίδευση στον Κολινδρό στα χρόνια της Τουρκοκρατίας

Η εκπαίδευση στον Κολινδρό  στα χρόνια της Τουρκοκρατίας μέχρι και το 1850   

Την πρώτη πληροφορία για το άνοιγμα σχολείου στον Κολινδρό μας την παρέχει μια σημείωση πάνω σ’ ένα εκκλησιαστικό βιβλίο που γράφει: 

«23 Απριλίου 1753.  Ήρθα εγώ ο Προηγούμενος Παπαπαϊσιος ο εκ Προδρόμου Βερροίας και άνιξα σκολίον εις την αγίας Παρασκεβήν».

Είχαν περάσει τρεις σκοτεινοί αιώνες από την άλωση της πόλης.  Ένας καλόγερος της Μονής του Αγίου Προδρόμου που τα γράμματά του φαίνονται λίγα, αν προσέξουμε την ορθογραφία της σημείωσης (άνιξα, σκολίον, αγία Παρασκεβή), έρχεται στον Κολινδρό ν’ ανοίξει σχολείο στο νάρθηκα της Αγίας Παρασκευής.  Εκεί θα μαζέψει τα Ελληνόπουλα και θα τα διδάξει ανάγνωση και γραφή από το Φτωήχι και το Ψαλτήρι.

Δεν είναι γνωστό πόσο καιρό δίδαξε ο Παπαπαϊσιος, ούτε ποιοι ήταν οι άλλοι που συνέχισαν το έργο του και πότε ιδρύθηκε με την άδεια των Τουρκικών αρχών σχολείο στον Κολινδρό.Ωστόσο κατά την παράδοση και τις προφορικές μαρτυρίες υπέργηρων Κολινδρινών, (που μεταδόθηκαν στις επόμενες γενιές), ιδιαίτερα του Νικολάου Πλιάμη, που πέθανε το 1915 σε ηλικία 80 ετών (γεννήθηκε το 1835) κι είχε μάθει γράμματα από εκκλησιαστικά βιβλία, καθισμένος σταυροπόδι πάνω σε προβιές (θρανία δεν υπήρχαν), το σχολείο, το οποίο ίδρυσε ο Παπαπαϊσιος, λειτουργούσε στο νάρθηκα της Αγίας Παρασκευής και συνέχιζε την ύπαρξή του και κατά τον 19^ο αιώνα. 

Όταν οι μαθητές του πλήθυναν μεταφέρθηκε στον πιο ευρύχωρο νάρθηκα του Αγίου Γεωργίου, μέχρι το 1850 που κτίστηκε το πρώτο διδακτήριο, κοντά στο κτίριο της Επισκοπής, με τη γενναία χορηγία του Επισκόπου Βράτσης Αγαπίου στο χώρο που βρίσκεται σήμερα το 1^ο Δημοτικό Σχολείο.  

Στην αίθουσα τελετών του σχολείου, βρίσκεται η προσωπογραφία του Επισκόπου με τη σημείωση: «ΑΓΑΠΙΟΣ ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ ΒΡΑΤΣΗΣ ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΤΟΥ 1850».

 

(Εργασία μαθητών Δ΄ τάξης) 

Η απελευθέρωση του Κολινδρού

 Η απελευθέρωση του Κολινδρού - 17 Οκτωβρίου 1912

Ξημέρωνε Τετάρτη 17 Οκτωβρίου  1912 στον Κολινδρό, όταν έφτασαν εκεί οι δύο πρώτοι ανιχνευτές Πρόσκοποι της αριστερής φάλαγγας της 7ης Μεραρχίας, που οδηγούσε ο Κωνσταντίνος Μαζαράκης, ο Καπετάν Ακρίτας του Μακεδονικού Αγώνα. Ήταν ο Αλέξανδρος Δ. Ζάννας, γιος του γνωστού για την εθνική του δράση στη Μακεδονία Θεσσαλονικιού γιατρού Δημητρίου Ζάννα, που ενώ σπούδαζε στη Γερμανία, έφυγε με την κήρυξη της επιστράτευσης και κατατάχθηκε σαν εθελοντής στο σώμα του καπετάν – Ματαπά, χωρίς να το γνωρίζουν οι γονείς του και που αργότερα έγινε Υπολοχαγός της Αεροπορίας. Τον συνόδευε ο γαμπρός του Νικόλαος Πετρωτός, Δήμαρχος Τυρνάβου.

Οι νέοι αυτοί προάγγελοι της Ελευθερίας βρήκαν τον Κολινδρό χωρίς τούρκικο στρατό και χωροφυλακή. Είχαν όλοι αποχωρήσει από τις 11 Οκτωβρίου και η πολιτοφυλακή που διορίστηκε από τα προσκοπικά σώματα του Παπατζανατέα και του Σταυρόπουλου είχε την επίβλεψη του χωριού. 

Οι ώρες που πέρασαν μέχρι την άφιξη στις 2 το μεσημέρι του Ελληνικού Στρατού διατέθηκαν στην προετοιμασία της υποδοχής, που συνεδύαζε απερίγραπτο πλήθος συγκινητικών εκδηλώσεων των Κολινδρινών. Σημαίες ξεδιπλώθηκαν και κρεμάστηκαν στα μπαλκόνια, οι φούρνοι κάπνιζαν για να ετοιμάσουν ζεστό ψωμί, αψίδες στήθηκαν, μέχρι και κόκκινα πασχαλινά αυγά βάφτηκαν στον ενδιάμεσο χρόνο.

Στην είσοδο του χωριού παρατάχθηκε όλος ο κόσμος ενώ χτυπούσαν χαρμόσυνα οι καμπάνες. Ο Πρόεδρος της Δημογεροντίας Βασίλειος Μανώλας, καλωσόριζε μέσα σε γενικό ενθουσιασμό τον Μαζαράκη, τον Διοικητή του 8ου Ευζωνικού Τάγματος Ιατρίδη και το πρώτο τάγμα Κρητών του Γ. Π. Κολοκοτρώνη, που μόλις εκεί συνάντησε μετά από συνεχή πορεία, την 7η Μεραρχία.

Ο κόσμος πέταγε τα φέσια του για να τα πατήσουν οι Εύζωνοι φωνάζοντας: «Χριστός Ανέστη», «Ζήτω η Ελλάς», «Ζήτω το Έθνος», «Ζήτω ο Στρατός». Κι ενώ η Δημογεροντία και οι Διοικητές κανόνιζαν τις παραπέρα κινήσεις, Πρόσκοποι, Εύζωνοι και Κρήτες εθελοντές απολάμβαναν μια μοναδική φιλοξενία…

 (Αναζήτηση και  καταγραφή πληροφοριών από το μαθητή της  Δ΄ τάξης  Παπαγεωργόπουλο Κωνσταντίνο) 

"Κάτω στα περιβόλια" - Παραδοσιακό τραγούδι του Κολινδρού

Κάτω στα περιβόλια

Κάτω στα περιβόλια,

κάτω στις ρεματιές,

μαζεύτηκαν οι κλέφτες,

να πάνε για δουλειές.

 

Στο δρόμο που πηγαίναν,

διψάσαν για νερό.

Βρίσκουν ένα πηγάδι,

μ’ αυτό ήτανε ξερό.

 

Λαχνιούνται, ξελαχνιούνται, 

το ποιος θα κατεβεί;

Σε ποιον θα πέσει ο κλήρος,

στο δόλιο Κωνσταντή!

 

Μ’ αυτό νερό δεν είχε,

μόν’ είχε αίματα.

Ανθρώπινα κεφάλια,

μαλλιά και κόκαλα.  

 

Στον παρακάτω  σύνδεσμο μπορείτε να ακούσετε το τραγούδι μελοποιημένο από τον Κολινδρινό Σπύρο Παπουτσή:   Κλικ εδώ

Επίσκοπος Κίτρους Νικόλαος Λούσης

 

Ο Επίσκοπος   Κίτρους  Νικόλαος  Λούσης

    Ο  Επίσκοπος Κίτρους Νικόλαος Λούσης, αποτελεί σημαντική πρωταγωνιστική προσωπικότητα της επανάστασης του  1878, μια μορφή που ακολουθεί το δρόμο του υπέρ  πίστεως  και πατρίδας αγώνα και  της θυσίας των μεγάλων ιεραρχών του Γένους.

    Γεννήθηκε στη Στενήμαχο της Βόρειας Θράκης (Ανατολικής Ρωμυλίας), το 1840. Αφού σπούδασε στα σχολεία της  πατρίδας του και διακρίθηκε για την επιμέλεια, την επίδοση  στα γράμματα και το ήθος του, πήγε υπότροφος στη Ριζάρειο  Σχολή. Σπούδασε 5 χρόνια εκεί και στη συνέχεια επέστρεψε στην πατρίδα του, όπου χειροτονήθηκε αρχιδιάκονος  από τον τότε Μητροπολίτη  Φιλιππούπολης. Από τη θέση αυτή θα παίξει έναν πολυδιάστατο ρόλο για το έθνος. Αγωνίζεται  κατά της επικράτησης  των Βουλγάρων, πολεμάει στην πρώτη γραμμή, στις επάλξεις της Ακρόπολης του Βορειοθρακικού Ελληνισμού, της Φιλιππούπολης.

   Όταν το 1868 κηρύχθηκε η επανάσταση  κατά των Τούρκων στην Κρήτη, ο Νικόλαος Λούσης, έφυγε από τη Φιλιππούπολη, ήρθε στα Χανιά ως δάσκαλος 
και πήρε μέρος σ’ αυτή, επικεφαλής σώματος εθελοντών. Μετά τη λήξη της επανάστασης έρχεται στην Κωνσταντινούπολη  και διδάσκει σε Λύκειο μέχρι το 1874.

   Η γνωριμία του με τον  Μητροπολίτη Θεσ/νίκης  Ιωακείμ, τον μετέπειτα Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, τον έφερε στη Θεσ/νίκη, όπου η επισκοπική σύνοδος τον προήγαγε σε Επίσκοπο Κίτρους  τον Απρίλιο του 1875,  με έδρα τον Κολινδρό Πιερίας.

  

    Του  ικανού αυτού ιεράρχη έργο  είναι  η   επανάσταση  του Κολινδρού το Φεβρουάριο του 1878, την οποία ο ίδιος  είχε προσχεδιάσει και είχε αναλάβει υπεύθυνα από καιρό.

     Η επανάσταση αυτή  του Κολινδρού και του Λιτοχώρου   δεν έφερε το ποθητό αγαθό της ελευθερίας  στην περιοχή, αλλά πέτυχε την αναθεώρηση της συνθήκης του Αγίου Στεφάνου, που «κατασκεύαζε»  τη Μεγάλη Βουλγαρία σε βάρος του Ελληνισμού  και επιτεύχθηκε η προσάρτηση  στα ελληνικά εδάφη, της Θεσσαλίας  κι ενός τμήματος  της Ηπείρου.   

   

   Ο επίσκοπος πικραμένος από την αποτυχία της επανάστασης, πήγε στη Θεσσαλία, όπου συνεργάστηκε με τους επαναστάτες  της και από εκεί στη Λαμία,  όπου κάτοικοι και αρχές τον υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό.

    Δεν επέστρεψε στην έδρα του, τον Κολινδρό, αλλά αποσύρθηκε σ’ ένα σπίτι στον Πειραιά, όπου πέθανε από φυματίωση  στις 29 Ιουλίου 1882, σε ηλικία 42 μόλις  χρόνων.

    Η ελληνική κυβέρνηση  τον τίμησε μετά θάνατον, αποδίδοντας στο  νεκρό τιμές υποστρατήγου. Την κηδεία του παρακολούθησαν χιλιάδες λαού, βουλευτές, υπουργοί και ο τότε πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης.

(Αναζήτηση και καταγραφή πληροφοριών από τους μαθητές της Δ΄τάξης Ευάγγελο Δριστά, Ευθυμία  Βεντούρη) 

Παραδοσιακό τραγούδι του Κολινδρού - Στης Μπάρας το πλατάνι

Στης Μπάρας το πλατάνι

και στο κρύο νερό,

πήγα κι εγώ μια μέρα,

λιγάκι για να πιω.

 

Στης Μπάρας το πλατάνι

και κάτω απ’ τη σκιά,

ερχότανε οι κλέφτες

και ψένανε αρνιά.

 

Στης Μπάρας το πλατάνι

και στο κρύο νερό,

μαζεύονταν οι κλέφτες

και στήνανε χορό!

 

Σε όσες πηγές  κι αν πήγα

και όσα είδα νερά,

σαν το νερό της μπάρας,

δεν είδα πουθενά!

 (Σύμφωνα με την  παράδοση τα παλικάρια της κλεφτουριάς ξαπόσταιναν στον ίσκιο του και ξεδιψούσαν με το κρύο νερό της πηγής του, καθώς στα ριζά του υπάρχει μια πηγή που σαν αυτή ¨δεν είδα πουθενά¨ όπως αναφέρει και ο τελευταίος στίχος του τραγουδιού) 

Δείτε πως είναι  σήμερα το ηλικίας πλέον των 1500  ετών πλατάνι  στα παρακάτω βίντεο: